Łańcuchy podnoszenia należą do najważniejszych elementów masztu wózka widłowego. To właśnie one przenoszą ogromne obciążenia podczas podnoszenia ładunku i każdego dnia wykonują setki, a często nawet tysiące cykli pracy. Ich zużycie postępuje stopniowo i przez długi czas może pozostać niezauważone. Niestety zaniedbanie regularnej kontroli może doprowadzić nie tylko do kosztownej awarii, ale przede wszystkim do poważnego zagrożenia bezpieczeństwa operatora i osób znajdujących się w pobliżu urządzenia.

W przeciwieństwie do opon czy wycieków hydraulicznych, zużycia łańcuchów często nie da się ocenić na pierwszy rzut oka. Wymaga ono odpowiedniej wiedzy, dokładnych oględzin oraz pomiarów zgodnych z zaleceniami producenta.

Jaką funkcję pełnią łańcuchy podnoszenia?

Łańcuchy podnoszenia współpracują z rolkami, kołami łańcuchowymi oraz siłownikami masztu. Ich zadaniem jest przenoszenie siły generowanej przez układ hydrauliczny na karetkę z widłami.

Podczas eksploatacji każdy cykl podnoszenia powoduje:

• rozciąganie sworzni,
• ścieranie tulejek,
• zużywanie powierzchni współpracujących,
• powstawanie mikroluzów,
• zmęczenie materiału.

Proces ten jest całkowicie naturalny, jednak po przekroczeniu dopuszczalnych wartości producent przewiduje wymianę kompletu łańcuchów.

Co powoduje najszybsze zużycie?

Najczęściej spotykane przyczyny to:

• praca z przeciążeniem,
• częste podnoszenie ładunków na maksymalną wysokość,
• brak smarowania,
• stosowanie niewłaściwego środka smarnego,
• zabrudzenia piaskiem lub pyłem,
• korozja,
• uszkodzone rolki prowadzące,
• zużyte koła łańcuchowe,
• nieprawidłowe napięcie łańcuchów.

W magazynach pracujących w zapyleniu lub na zewnątrz tempo zużycia może być nawet kilkukrotnie większe niż w czystych halach produkcyjnych.

Objawy zużytych łańcuchów podnoszenia

Pierwszym sygnałem nie zawsze jest widoczne uszkodzenie.

Do najczęściej spotykanych objawów należą:

Nierówne unoszenie wideł

Jeżeli jeden łańcuch wydłużył się bardziej od drugiego, karetka zaczyna podnosić się pod niewielkim kątem.

Może to powodować:

• przekoszenie ładunku,
• zwiększone obciążenie prowadnic,
• szybsze zużycie rolek masztu.

Metaliczne stuki

Podczas podnoszenia mogą pojawić się:

• pojedyncze uderzenia,
• charakterystyczne przeskakiwanie,
• nierównomierna praca masztu.

Często oznacza to nadmierne luzy pomiędzy sworzniami i tulejkami.

Szarpanie podczas podnoszenia

Przy znacznie wydłużonych łańcuchach ruch masztu przestaje być płynny.

Operator może odczuwać:

• skoki,
• drgania,
• chwilowe blokowanie ruchu.

Widoczna korozja

Korozja nie tylko osłabia wytrzymałość materiału.

Powoduje również:

• ograniczenie ruchomości ogniw,
• przyspieszone zużycie sworzni.

Jak wykonać kontrolę wizualną?

Przed rozpoczęciem oględzin należy:

• opuścić widły,
• wyłączyć silnik,
• zabezpieczyć maszynę przed przypadkowym uruchomieniem.

Podczas kontroli należy zwrócić uwagę na:

• pęknięcia ogniw,
• odkształcenia,
• ślady uderzeń,
• korozję,
• brak smarowania,
• wycieki oleju spływające na łańcuch,
• nierównomierne napięcie obu łańcuchów.

Każdy z tych objawów wymaga dalszej diagnostyki.

Najważniejszy parametr to wydłużenie łańcucha

Wbrew powszechnej opinii łańcuch nie wydłuża się dlatego, że rozciąga się stal.

W rzeczywistości zużywają się:

• sworznie,
• tulejki,
• powierzchnie cierne.

To właśnie powstające luzy powodują zwiększenie długości całego łańcucha.

Dlatego producenci określają dopuszczalne wydłużenie jako podstawowe kryterium kwalifikujące łańcuch do wymiany.

Jak zmierzyć wydłużenie?

Pomiar wykonuje się na określonej liczbie ogniw.

Procedura wygląda następująco:

1. Oczyścić łańcuch,
2. Delikatnie go napiąć,
3. Zmierzyć długość od osi pierwszego sworznia do osi drugiego sworznia by określić rozmiar np. 1/2″, 5/8″, 3/4″ czy też 1 lub więcej,
4. Po określeniu rozmiaru ogniwa na urządzeniu mierniczym wskazana jest liczba ogniw, którą należy wziąć pod uwagę do pomiaru właściwego zużycia łańcucha,
5. Porównać wynik z długością nominalną podaną przez producenta.

Jeżeli wydłużenie przekroczy wartość graniczną określoną w dokumentacji technicznej producenta łańcucha lub wózka tj. pomiędzy 2–3%, komplet należy wycofać z eksploatacji.

Czy można wymienić tylko jeden łańcuch?

Nie.

Łańcuchy zawsze pracują jako komplet.

Założenie nowego tylko z jednej strony powoduje:

• nierównomierne obciążenie,
• przekoszenie karetki,
• szybsze zużycie rolek,
• zwiększone obciążenie masztu.

Dlatego profesjonalne serwisy wymieniają oba łańcuchy jednocześnie.

Dlaczego należy sprawdzić również koła łańcuchowe?

Nowe łańcuchy współpracujące ze zużytymi kołami szybko ulegają przyspieszonemu zużyciu.

Podczas kontroli należy sprawdzić:

• profil zębów,
• zużycie rowków,
• luzy na łożyskach,
• płynność obrotu.

Jeżeli koło ma wyraźnie wypracowany profil, jego wymiana razem z łańcuchami często okazuje się najbardziej ekonomicznym rozwiązaniem.

Jak często kontrolować łańcuchy?

Minimalnym standardem powinny być:

• codzienna kontrola wizualna przez operatora przed rozpoczęciem pracy,
• okresowe przeglądy serwisowe zgodnie z harmonogramem producenta i intensywnością eksploatacji,
• dodatkowa kontrola po kolizji, przeciążeniu lub zauważeniu niepokojących objawów.

W maszynach pracujących wielozmianowo lub w ciężkich warunkach środowiskowych częstotliwość kontroli powinna być większa.

Czy łańcuchy należy smarować?

Tak, ale z zachowaniem zaleceń producenta.

Środek smarny powinien wnikać pomiędzy sworznie i tulejki, gdzie występuje największe tarcie. Nadmiar smaru na zewnętrznych powierzchniach nie poprawia trwałości, a może przyciągać pył i zanieczyszczenia, tworząc warstwę ścierną przyspieszającą zużycie.

Przed każdym smarowaniem warto oczyścić łańcuch z nagromadzonych zabrudzeń.

Najczęstsze błędy użytkowników

Do błędów, które znacząco skracają żywotność łańcuchów, należą:

• ignorowanie pierwszych objawów zużycia,
• brak regularnego smarowania,
• stosowanie przypadkowych środków smarnych,
• wymiana tylko jednego łańcucha,
• brak kontroli kół łańcuchowych,
• dalsza eksploatacja mimo przekroczenia dopuszczalnego wydłużenia,
• przeciążanie wózka ponad jego udźwig.

Podsumowanie

Łańcuchy podnoszenia są elementem bezpośrednio wpływającym na bezpieczeństwo pracy wózka widłowego. Ich zużycie postępuje stopniowo i często nie daje wyraźnych objawów aż do momentu, gdy przekroczone zostaną dopuszczalne wartości eksploatacyjne. Regularne oględziny, kontrola wydłużenia, właściwe smarowanie oraz jednoczesna ocena kół łańcuchowych pozwalają wykryć problemy na wczesnym etapie i uniknąć kosztownych przestojów oraz ryzyka awarii.

Wskazówka serwisowa: podczas okresowego przeglądu warto poprosić serwis o udokumentowanie pomiaru wydłużenia łańcuchów wraz z oceną stanu kół łańcuchowych. Taki zapis ułatwia planowanie wymiany elementów i pomaga zapobiec nieplanowanym przestojom floty.